Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία μια σημαντική και σταθερή άνοδο των καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, ακόμη και πριν από τα 50 έτη. Αν και ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτέλεσε το πρώτο «καμπανάκι κινδύνου», νέα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν, αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα γαστρεντερικών κακοηθειών, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων και οι νευροενδοκρινείς όγκοι.

Με βάση δημοσίευση του ASCO post τον Ιανουάριο 2026, η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) αναφέρουν ότι σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η συχνότητα των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αυξήθηκε κατά σχεδόν 15% την περίοδο 2010-2019. Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, όπως ο καρκίνος του μαστού, και αφορά δυσανάλογα γυναίκες, καθώς και άτομα μαύρης, ισπανικής και αυτόχθονης καταγωγής.

Ένα φαινόμενο που ξεκίνησε δεκαετίες πριν

Η αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών καταγράφεται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1-2%. Σήμερα, αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.

Παρότι τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40-49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών. Όσο νεότερη είναι η ηλικία, τόσο πιο απότομη φαίνεται να είναι η άνοδος της συχνότητας.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας και οι περιορισμοί της

Ένα μέρος αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Υπολογίζεται ότι το 15-30% των περιπτώσεων φέρει παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η κληρονομικότητα από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες.

Τρόπος ζωής: Μια ελλιπής εξήγηση

Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, ένα μεγάλο ποσοστό νεαρών ασθενών δεν πληροί αυτούς τους παράγοντες κινδύνου. Πολλοί είναι φυσιολογικού βάρους, σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής, γεγονός που υποδηλώνει ότι «κάτι άλλο» στο σύγχρονο περιβάλλον συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου.

Το μικροβίωμα στο επίκεντρο της έρευνας

Μία από τις πιο σημαντικές και πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία ενός συγκεκριμένου βακτηρίου, του E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin, είναι τρεις φορές συχνότερη σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.

Η colibactin είναι μια γονιδιοτοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου, αφήνοντας χαρακτηριστικά «μοριακά αποτυπώματα» που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς επηρεαζόμενο από διατροφή δυτικού τύπου και χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών.

Η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες ηλικίες, κυρίως σε γυναίκες. Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες διαγνώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει εξαιρετικά φτωχή, και η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε άτομα 30 ή 40 ετών έχει τεράστιο ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο.

Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό και επιταχυνόμενο φαινόμενο.

Γιατί η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη

Παρά τις επιθετικότερες θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι πάντα καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς κάτω των 35 ετών, η πρόγνωση είναι χειρότερη, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση.

Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου συνιστάται από την ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου, ενώ για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες. Νέες εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου βρίσκονται υπό ανάπτυξη, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμες για ευρεία χρήση.

Η ανάγκη για ενημέρωση και έρευνα

Η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ανακάλυψη αξιόπιστων, οικονομικά προσιτών βιοδεικτών και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και στη βελτίωση της επιβίωσης.

Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η απομάκρυνση της αντίληψης ότι «ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες» είναι κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που, δυστυχώς, φαίνεται να αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ακόμη μεγαλύτερη «πολιορκία» από τη γρίπη προβλέπει τις επόμενες εβδομάδες ο καθηγητής Πνευμονολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νίκος Τζανάκης, με χιλιάδες εισαγωγές στα νοσοκομεία κάθε εβδομάδα, κυρίως ηλικιωμένων, ανεμβολίαστων και ατόμων με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα.

Η  γρίπη ΑΗ3Ν2 -και η παραλλαγή Κ που την κάνει πολύ πιο μεταδοτική- δείχνει τα «δόντια» της. Με το Εθνικό Σύστημα Υγείας να βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια ακόμη πίεση.

Με τους εμβολιασμούς να παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, όπως παραδέχεται ο καθηγητής Τζανάκης, μιλώντας στο iatropedia.gr και τον ιό να εξαπλώνεται ταχύτατα, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Περιγράφει, μάλιστα, μια εικόνα «πολεμικής» ετοιμότητας στα νοσοκομεία, προβλέποντας κορύφωση του κύματος μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες.

«Σε σχέση με πριν τις γιορτές είναι τετραπλασιασμός των εισαγωγών. Ήδη είμαστε στις 800. Το να ανέβουμε στις 1.000 το βλέπω πάρα πολύ πιθανό. Και ελπίζω να μείνουμε εκεί, άντε να πάμε 1.100 ή 1.150 την επόμενη εβδομάδα. Περιμένω τις επόμενες δύο εβδομάδες να φτάσουμε στο πικ. Δηλαδή, προς το τέλος του Γενάρη, αρχές Φλεβάρη, πρέπει να φτάσουμε στο πικ», επισημαίνει.

Τα νούμερα προκαλούν ίλιγγο. Από τις 250 εισαγωγές που καταγράφονταν πριν τις γιορτές, περάσαμε ήδη στις 800 και ο δρόμος προς την κορυφή της καμπύλης φαίνεται πως έχει ακόμη απόσταση να διανύσει.

Αύξηση στα περιστατικά που προσέρχονται στα Επείγοντα

Η πίεση μετατοπίζεται πλέον από την κοινότητα στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ), όπου η κίνηση έχει αυξηθεί κατά 35%, όπως ανέφερε την Παρασκευή και ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης.

Στο ΠΑΓΝΗ, οι αριθμοί των ασθενών με πυρετό σε μία μόνο εφημερία προκαλούν ανησυχία.

«Όταν στις πρώτες βοήθειες έρχονται 150-200 ή 250 περιστατικά με εμπύρετο από το αναπνευστικό, στο ΠΑΓΝΗ,  τα περισσότερα από τα οποία είναι γρίπες, καταλαβαίνετε ότι είναι μια κίνηση η οποία δεν είναι συνηθισμένη. Στο «Αττικό» άκουσα προχθές ότι γίνονται πάνω από 100 εισαγωγές. Αυτή είναι μια ιδιαίτερη κίνηση στα νοσοκομεία η οποία αν διπλασιαστεί, τότε θα έχουμε θέμα», ανα΄φερει ο Καθηγητής Τζανάκης.

Γιατί η φετινή γρίπη είναι «διαφορετική»;

Σύμφωνα με τον κ. Τζανάκη, το κυρίαρχο στέλεχος H3N2 της γρίπης Α είναι αυτό που προκαλεί τα πιο βαριά συμπτώματα. Δεν πρόκειται απλώς για ένα κρυολόγημα, αλλά για μια νόσο που «στρώνει το χάλι» για επικίνδυνες επιπλοκές, σύμφωνα με τον επιστήμονα.

«Η γρίπη δημιουργεί μια ανοσοκαταστολή η οποία στρώνει το δρόμο για να έρθε μια επιλοίμωξη από πάνω. Υπάρχουν και νέοι άνθρωποι οι οποίοι έχουν αυτού του είδους τα προβλήματα… δημιουργεί συνθήκες πνευμονίτιδας και προσβολής των πνευμόνων, είτε πρωτογενώς από τον ίδιο τον ιό, είτε δευτερογενώς από μία επιλοίμωξη από μικρόβια. Αυτό είναι που δημιουργεί προβλήματα, ακόμα και σε ανθρώπους νέους, συνήθως ανεμβολιάστους», τονίζει ο Νίκος Τζανάκης.

Συγκεκριμένα η φετινή γρίπη παρουσιάζει τα κάτωθι χαρακτηριστικά:

Συμπτώματα: Έντονες μυαλγίες, αρθραλγίες, πονοκέφαλος και υψηλός πυρετός.

Ανοσοκαταστολή: Η γρίπη εξασθενεί τον οργανισμό, επιτρέποντας σε μικρόβια να προκαλέσουν δευτερογενείς επιλοιμώξεις (πνευμονίες).

Κινδυνεύουν ιδιαίτερα, ηλικιωμένοι με υποκείμενα νοσήματα (καρδιακή/αναπνευστική ανεπάρκεια) αλλά και ανεμβολίαστοι με υποκείμενα νοσήματα, ακόμη και νέοι.

Το «αγκάθι» του εμβολιασμού

Παρά τη διαθεσιμότητα των εμβολίων, η εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα παραμένει σε απογοητευτικά επίπεδα, αγγίζοντας μόλις το 25%.

Ο Καθηγητής είναι σαφής: το εμβόλιο δεν είναι «αποστειρωτικό», αλλά είναι ο μοναδικός τρόπος να αποφευχθεί η εισαγωγή στο νοσοκομείο.

«Έχουμε ένα εμβολιαστικό ποσοστό που είναι σε κάμψη, δεν είναι αξιόλογο. Ιδιαίτερα στις ηλικίες που είναι ιδιαίτερα ενεργές κοινωνικά, όπως είναι οι νέοι άνθρωποι και τα παιδιά. Δεν εμβολιάζονται. Το εμβόλιο προστατεύει σ’ ένα 50% περίπου και σ’ ένα γύρω στο 60% από την βαριά έκβαση της νόσου. Δεν έχεις ακούσει κάποιον εμβολιασμένο να έχει πάει στο νοσοκομείο. Το εμβόλιο προστατεύει κυρίως από τις επιπλοκές».

Ενώ η γρίπη μονοπωλεί το ενδιαφέρον, ο κορονοϊός παραμένει στο προσκήνιο, έστω και σε δεύτερη μοίρα για την ώρα. Ο κ. Τζανάκης εκτιμά ότι η αποκλιμάκωση της γρίπης θα ξεκινήσει μετά την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου, καθώς ο «επίνοσος πληθυσμός» θα μειώνεται.

«Μετά την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου περιμένω να έχουμε μία σταθεροποίηση και ίσως να αρχίσει και μία αποκλιμάκωση. Τώρα η Covid-19 είναι χαμηλά, ακόμα δεν έχει δώσει πολύ σποραδικά κρούσματα… εγώ περιμένω ότι θα αυξηθεί και αυτή τώρα αυτές τις μέρες, αλλά είναι γεγονός ότι την έχουμε σε δεύτερη γραμμή».

Η συμβουλή του καθηγητή παραμένει η έγκαιρη πρόληψη.

«Aν είμαστε σε ομάδα κινδύνου, επικοινωνούμε με τον γιατρό μας το πρώτο διήμερο για να πάρουμε τα αντιϊκά φάρμακα», καταλήγει.

Πηγή: iatropedia.gr

NEWSIT

Νίκος Τζανάκης: Η γρίπη θα κορυφωθεί με το κρύο, ίσως και 1.150 εισαγωγές στα νοσοκομεία την εβδομάδα

Eίναι 2024, όταν στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας πάροχος εργαστηριακών υπηρεσιών, που συνεργάζεται με το Εθνικό Σύστημα Υγείας της χώρας (NHS), δέχεται κυβερνοεπίθεση. Το χτύπημα των χάκερ έχει ως αποτέλεσμα να σταματήσει η λειτουργία εργαστηρίων αίματος και σχετικών υπηρεσιών σε μεγάλα νοσοκομεία του Λονδίνου, συμπεριλαμβανομένου του «King’s College Hospital» και να καταγραφεί ο θάνατος ενός ανθρώπου, εξαιτίας της καθυστέρησης στην παροχή κρίσιμων αποτελεσμάτων εξετάσεων -ήταν ένα από τα πρώτα επίσημα περιστατικά μιας κυβερνοεπίθεσης, η οποία είχε άμεση επίπτωση στην έκβαση της υγείας ενός ασθενή.

Το ίδιο χτύπημα προκάλεσε την ακύρωση ή αναβολή περισσότερων από 10.000 ραντεβού και εξετάσεων, ενώ η κλεμμένη πληροφορία εκτιμάται ότι ανήλθε σε 400 GB (γιγαμπάιτ) ευαίσθητων δεδομένων ασθενών. Οι ομάδες ransomware* βλέπουν δυστυχώς τα νοσοκομεία ως οργανισμούς με υψηλή προθυμία πληρωμής λύτρων, ενώ τα ιατρικά δεδομένα έχουν μεγάλη αξία: στη μαύρη αγορά πωλούνται σε τιμή πολλαπλάσια από στοιχεία πιστωτικών καρτών, γιατί -μεταξύ άλλων- επιτρέπουν ασφαλιστική απάτη, ακόμη και κλοπή ταυτότητας και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κοινωνική μηχανική** ή και στοχευμένο εκβιασμό ασθενών.

Τα παραπάνω επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο δρ Κωνσταντίνος Βότης, κύριος ερευνητής στο Ινστιτούτο Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΙΠΤΗΛ), του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και επιστημονικός υπεύθυνος του έργου «CyberCare» στο νοσοκομείο «Παπαγεωργίου» στη Θεσσαλονίκη, στο οποίο συντονιστής ήταν ο δρ Δημήτριος Τζοβάρας. Δυστυχώς, παρατηρεί, επίσημα και πλήρη στατιστικά στοιχεία για τις κυβερνοεπιθέσεις σε ελληνικά νοσοκομεία το 2024-2025, δεν είναι διαθέσιμα όπως στις ΗΠΑ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο (σ.σ. είχε ωστόσο γίνει γνωστό ότι το ΑΧΕΠΑ στη Θεσσαλονίκη είχε δεχτεί κυβερνοεπίθεση τον Νοέμβριο του 2024, η οποία κατέστησε προσωρινά αδύνατη την πρόσβαση στο ηλεκτρονικό αρχείο του).

Έως και 1700 κυβερνοεπιθέσεις την εβδομάδα σε ελληνικούς οργανισμούς

«Αν και υπάρχει γενικευμένη αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων σε ελληνικούς οργανισμούς -συμπεριλαμβανομένων και των νοσοκομείων- δεν μπορεί να αποδοθεί με ακρίβεια ποιες και πόσες από αυτές στόχευαν το σύστημα υγείας. Οι ελληνικοί οργανισμοί δέχονται περίπου 1.600-1.700 κυβερνοεπιθέσεις ανά εβδομάδα, αριθμός που είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη και αυξάνεται σε ετήσια βάση. Ωστόσο, η έλλειψη συστηματικής καταγραφής και αναφοράς σε ορισμένα θέματα -ιδιαίτερα αν τα περιστατικά δεν αναφέρονται επίσημα από τους οργανισμούς λόγω ευαισθησίας ή αδυναμίας ανίχνευσης- καθώς και η γενίκευση των συγκεντρωμένων στοιχείων δεν επιτρέπει να σχηματίσουμε ξεκάθαρη εικόνα ως προς τον αριθμό, το είδος και την έκβαση των επιθέσεων» παρατηρεί ο δρ Βότης. Ωστόσο, τα στοιχεία από άλλες χώρες είναι αποκαλυπτικά και δείχνουν ότι τα νοσοκομεία και οι οργανισμοί υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ενός ραγδαία επιδεινούμενου τοπίου κυβερνοαπειλών.

Όπως εξηγεί ο δρ Βότης, οι κύριοι τύποι επιθέσεων που στοχεύουν τα νοσοκομεία είναι κατά κανόνα τύπου Ransomware παραβιάσεις και διαρροές δεδομένων, phishing***, καθώς και εκμετάλλευση ευπαθειών που προκύπτουν από τρίτους/ προμηθευτές. «Το ransomware παραμένει η πιο διαδεδομένη και καταστροφική απειλή για τις υγειονομικές δομές: μόνο το 2025, 293 ransomware επιθέσεις καταγράφηκαν σε νοσοκομεία και κλινικές παγκοσμίως μέσα σε εννέα μήνες, με εκατομμύρια ιατρικά αρχεία να εκτίθενται ή να κρυπτογραφούνται. Οι κυβερνοεγκληματίες συχνά κρυπτογραφούν δεδομένα και απαιτούν λύτρα, ενώ σε πολλά περιστατικά έχουν κλαπεί ευαίσθητες πληροφορίες -μια πρακτική που ονομάζεται “διπλή εκβίαση”. Αυτό με τη σειρά του, οδηγεί σε διαρροές δεδομένων και παραβιάσεις» σημειώνει.

Οι μη εξουσιοδοτημένες προσβάσεις σε ιατρικά και προσωπικά δεδομένα, προσθέτει, είναι επίσης σύνηθες φαινόμενο, ενώ ακόμη και πολύ μεγάλες υποδομές έχουν πληγεί: ένα τεράστιο hack στην τεχνολογική μονάδα της εταιρείας «UnitedHealth» εκτιμάται ότι επηρέασε περίπου 192,7 εκατομμύρια άτομα. Eξίσου προσφιλής μέθοδος είναι και οι επιθέσεις κοινωνικής μηχανικής, καθώς στοχεύουν στον πιο «αδύναμο κρίκο»: τον ανθρώπινο παράγοντα, ο οποίος θεωρείται από τις πιο κοινές «πύλες εισόδου» για υποκλοπές δεδομένων και ransomware. Πολλές φορές δε, αρκεί η αστοχία ή ο ελλιπής έλεγχος των κατασκευαστών λογισμικού και υλισμικού ιατρικών συσκευών, ώστε οι ευπάθειες που μπορεί να περιέχουν τα συστήματά τους, να δώσουν βήμα σε μια επίθεση που -κατά κανόνα- θα περάσει αρχικά απαρατήρητη.

Πόσο προετοιμασμένα είναι τα ελληνικά νοσοκομεία;

Κατά τον δρα Βότη, τα ελληνικά νοσοκομεία βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο όσον αφορά την κυβερνοασφάλεια, καθώς υπάρχουν μεν βελτιώσεις και αυξημένη επίγνωση του κινδύνου, αλλά το επίπεδο ετοιμότητας παραμένει σε πολλές περιπτώσεις ανεπαρκές. «Eνώ γίνονται προσπάθειες για τη συγκρότηση πολιτικών ασφαλείας, την ευρύτερη προστασία σε επίπεδο δικτύων και υπολογιστών και τη συστηματική λήψη αντιγράφων ασφαλείας, πολλά στελέχη πληροφορικής καλούνται να αντιμετωπίσουν παρωχημένα πληροφοριακά και λειτουργικά συστήματα, ελλιπή παρακολούθηση και υποχρηματοδότηση για επένδυση στην κυβερνοασφάλεια», λέει.

Ένας εξίσου κατασταλτικός παράγοντας, προσθέτει, είναι ότι στη συντριπτική πλειονότητά τους, τα νοσοκομεία εστιάζουν στην πρόληψη και όχι στην αντιμετώπιση του περιστατικού όταν συμβεί. Συνεπώς, εξηγεί, δεν διαθέτουν ολοκληρωμένο πλάνο αντιμετώπισης συμβάντων, δεν πραγματοποιούν ασκήσεις κυβερνοπεριστατικών και δεν έχουν δοκιμασμένα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας (Back Up/ Disaster Recovery). Η εκπαίδευση του προσωπικού είναι εξίσου περιορισμένη, καθώς η ευαισθητοποίηση για την αναγνώριση κακόβουλης αλληλογραφίας γίνεται αποσπασματικά ή καθόλου, το ιατρικό και διοικητικό προσωπικό δεν έχει πάντα σαφή εικόνα του κυβερνοκινδύνου, ενώ επικρατεί και η παρωχημένη άποψη ότι η κυβερνοασφάλεια είναι «τεχνικό θέμα του τμήματος Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΙΤ)» και όχι οργανωτική ευθύνη.

Το βασικό κίνητρο των χάκερ

Τα κίνητρα πίσω από τις κυβερνοεπιθέσεις σε νοσοκομεία είναι -κατά τον δρα Βότη- κυρίως οικονομικά, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζονται με στρατηγικούς, πολιτικούς ή ακόμη και «επιδεικτικούς» λόγους. Αφενός, τα ιατρικά δεδομένα έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία από απλά οικονομικά στοιχεία, καθώς ένα πλήρες ιατρικό προφίλ μπορεί να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων προσωπικά στοιχεία, ιστορικό ασθενειών, φαρμακευτικές αγωγές, ασφαλιστικές πληροφορίες. Στη μαύρη αγορά, τέτοια δεδομένα αξίζουν -όπως προαναφέρθηκε- πολλαπλάσια από στοιχεία πιστωτικών καρτών. Όσον αφορά τους επιδεικτικούς λόγους, ο «θόρυβος» και η φήμη είναι σημαντικοί παράγοντες για τον ψηφιακό υπόκοσμο. «Το χτύπημα σε ένα μεγάλο νοσοκομείο ή εθνικό σύστημα υγείας δημιουργεί υψηλό συμβολικό αντίκτυπο, τον οποίο ο χάκερ πιστώνεται, κι αυτό λειτουργεί ως μέσο για περισσότερα κέρδη, καθώς θέλουν να αποδείξουν την αποτελεσματικότητά τους σε διάφορα fora και διαδικτυακές μαύρες αγορές, με απώτερο στόχο την προσέλκυση συνεργατών» εξηγεί ο δρ Βότης, ενώ αναφερόμενος στο έργο «CyberCare», που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Οκτωβρίου 2021 και Νοεμβρίου 2023 στο νοσοκομείο «Παπαγεωργίου», εξηγεί πως ήταν ένα καινοτόμο ερευνητικό πρότζεκτ, με στόχο τη θωράκιση των συσκευών και δικτύων υγειονομικής περίθαλψης και με έμφαση στις διασυνδεδεμένες ιατρικές συσκευές (connected medical devices) και τα νοσοκομειακά δίκτυα, ώστε να προστατευτούν από κυβερνοεπιθέσεις.

«Σε γενικές γραμμές, η εφαρμογή του προγράμματος κατόρθωσε να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των συσκευών και των συστημάτων υγείας, να εισάγει νέες τεχνολογίες και πρωτόκολλα ασφαλείας, και να υποστηρίξει τους παραγωγούς ιατρικών συσκευών ώστε να ενσωματώνουν την ασφάλεια από το στάδιο του σχεδιασμού. Μια από τις εφαρμογές του project αφορούσε πιλοτικό πρόγραμμα τηλεϊατρικής φροντίδας εγκύων στις απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας μέσω διασυνδεδεμένων ιατρικών συσκευών, όπου τα δεδομένα μεταφέρονταν στους επιβλέποντες γιατρούς και η κυβερνοασφάλεια ήταν κρίσιμη για τη σωστή λειτουργία και προστασία των ευαίσθητων πληροφοριών» περιγράφει και χαρακτηρίζει ως εξαιρετικά σημαντική τη συνεισφορά του νοσοκομείου Παπαγεωργίου.

ΝΙS2, EHDS και Ταμείο Ανάκαμψης ενισχύουν την κυβερνοασφάλεια και των νοσοκομείων

Οι διάφορες πλατφόρμες, είτε εθνικές είτε διακρατικές, είναι «η χαρά του χάκερ», δεδομένου ιδίως ότι η έκρηξη του ψηφιακού μετασχηματισμού δημιουργεί ολοένα μεγαλύτερο όγκο δεδομένων, που είναι πλέον και καλύτερης ποιότητας -πιο ακριβή, πιο καθαρά και ολοκληρωμένα- και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης «είτε για το καλό είτε για το κακό». Τα παραπάνω παρατηρεί, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο δρ Παντελής Αγγελίδης, καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και ιδρυτής της εταιρείας VIDAVO, η οποία τον περασμένο Δεκέμβριο ολοκλήρωσε έργο με τίτλο «Πρότυπη διάγνωση ετοιμότητας έναντι απειλών κυβερνοασφάλειας δημόσιου νοσοκομείου». Αντικείμενο του έργου ήταν η εκπόνηση εξειδικευμένης μεθοδολογίας αξιολόγησης κινδύνου κυβερνοασφάλειας, ειδικά προσαρμοσμένης στις ανάγκες των ελληνικών δημόσιων νοσοκομείων. Η μεθοδολογία εφαρμόστηκε πιλοτικά στο Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Αθηνών «Άγιος Σάββας», ενώ τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν για τη δημιουργία Οδηγού Εφαρμογής για όλα τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας.

Όπως επισημαίνει ο δρ Αγγελίδης, λόγω της κοινοτικής οδηγίας NIS2, υπάρχει και στην Ελλάδα ευρύτερη εγρήγορση για θέματα κυβερνοασφάλειας, πολύ πιο έντονη και στοχευμένη σε σχέση με το παρελθόν, οπότε εκδηλωνόταν μια γενική, μόνο, ανησυχία. «Ειδικά στον χώρο της υγείας, επειδή τα δεδομένα είναι εξ ορισμού ευαίσθητα και έχουν πολλές χρήσεις -καθώς δεν χρησιμοποιούνται μόνο για τη διάγνωση και θεραπεία του ασθενή, αλλά και για χρήσεις δευτερογενείς, όπως για σκοπούς ερευνητικούς, διοικητικούς, χρηματοδότησης- το περιβάλλον είναι πιο πολύπλοκο και απαιτητικό ως προς την κυβερνοασφάλεια. Υπάρχουν όμως διάφορες εξελίξεις: πρώτον, τα προγράμματα του RRF (Ταμείου Ανάκαμψης και Ανασυγκρότησης) για τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην υγεία, πέρα από τα διάφορα συστήματα -όπως η Άυλη Συνταγογράφηση, ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας, η τηλεϊατρική- «ακουμπούν» και τα νοσοκομεία. Δεύτερον, βγήκε ο κανονισμός της ΕΕ για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Δεδομένων της Υγείας (EHDS, European Health Data Space), που απαιτεί εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας τα επόμενα χρόνια και, όταν μιλάμε για δεδομένα, η κυβερνοασφάλεια είναι σημαντική. H αρμοδιότητα και δικαιοδοσία για την εφαρμογή των προβλεπόμενων από τον κανονισμό σε εθνικό επίπεδο παραμένει στα κράτη-μέλη κι αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον, στο οποίο υπάρχει, πλέον και η θεσμική υποχρέωση να ανησυχούμε» επισημαίνει, υπενθυμίζοντας πως μέχρι το 2027, ο κανονισμός EHDS θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλη την ΕΕ, με ποινές για οργανισμούς που δεν έχουν συμμορφωθεί._

Αλεξάνδρα Γούτα

ΑΠΕ-ΜΠΕ