Στην Ελλάδα έχουν γεννηθεί 18 παιδιά σε 11 οικογένειες με σπέρμα δότη από την Δανία που ήταν εν αγνοία του φορέας γενετικής μετάλλαξης η οποία αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο καρκίνου. Σύμφωνα με δημοσιογραφική έρευνα από 14 οργανισμούς, από τα δείγματα του εν λόγω προσώπου έχουν «γεννηθεί» τουλάχιστον 197 παιδιά σε όλη την Ευρώπη. Η τελευταία φορά που χρησιμοποιήθηκε το σπέρμα του συγκεκριμένου ανθρώπου από κλινική στη χώρα μας ήταν το 2017, σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με όσα ισχύουν, από τον ίδιο δότη μπορούν να γεννηθούν παιδιά σε 12 οικογένειες, άρα σύμφωνα με πηγές από την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής το όριο στην Ελλάδα δεν ξεπεράστηκε καθώς τα 18 παιδιά γεννήθηκαν σε 11 οικογένειες.

Η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής έχει ενημερώσει τις κλινικές, οι οποίες με τη σειρά τους ενημερώνουν τις οικογένειες που έλαβαν το γενετικό υλικό του συγκεκριμένου άνδρα από την Δανία για περαιτέρω έλεγχο.

Η ανακοίνωση της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

«Σε συνέχεια κοινοποίησης στην Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αναφοράς εξαιρετικού συμβάντος που αφορά δότη σπέρματος Τράπεζας Κρυοσυντήρησης του Εξωτερικού, o οποίος παρότι υγιής φέρει σε μωσαϊκό πρότυπο (10-19% των κυττάρων της γαμετικής σειράς) την αγνώστου κλινικής σημασίας (VlJS) παραλλαγή c.325T>A p.(Phe10911e) στο γονίδιο ΤΡ53 (ΝΜ_ΟΟΟ546.5), οι Καθηγήτριες κ.κ. Μ. Σιμοπούλου και Μ. Γαζούλη εισηγήθηκαν στο Εποπτικό Συμβούλιο της ΕΑΙΥΑ ότι σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία οι παραλλαγές του γονιδίου ΤΡ53 στα κύτταρα της γαμετικής σειράς αποτελούν τη βασική αιτία του Συνδρόμου Li-Fraumeni, το οποίο προδιαθέτει σε ποικίλους κακοήθεις όγκους πρώιμης έναρξης. Επειδή δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα οι μελλοντικοί βιολογικοί απόγονοι του εν λόγω δότη να εμφανίσουν κλινική συμπτωματολογία που να σχετίζεται με το Σύνδρομο Li-Fraumeni, το Εποπτικό Συμβούλιο της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αποφάσισε:

Την καθολική απαγόρευση της διάθεσης και χρήσης γεννητικού υλικού του εν λόγω δότη στο μέλλον και την πραγματοποίηση ενεργειών από τις Μονάδες Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αναφορικά με τους λήπτες που έχουν πραγματοποιήσει πλήρεις κύκλους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με γεννητικό υλικό του εν λόγω δότη. Συγκεκριμένα, οι θεράποντες ιατροί αφού ενημερώσουν γραπτώς τους λήπτες να τους ζητήσουν την αποστολή δεδομένων σχετικά με την έκβαση των εν λόγω κύκλων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Στην περίπτωση γέννησης ζώντος νεογνού, οι θεράποντες ιατροί θα πρέπει να ζητήσουν από τους λήπτες την παροχή πληροφοριών σχετικά με τη γενικότερη υγεία των απογόνων τους και δεδομένα από την νεογνική ή/και παιδιατρική παρακολούθηση. Θα πρέπει επίσης να συστήσουν την διενέργεια στοχευμένου μοριακού γονιδιακού ελέγχου των γεννηθέντων τέκνων, ώστε να διαπιστωθεί εάν αυτά φέρουν την αγνώστου κλινικής σημασίας (VlJS) παραλλαγή c.325T>A p.(Phe10911e) στο γονίδιο ΤΡ53, την οποία φέρει ο συγκεκριμένος δότης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε λάβει μέχρι σήμερα, στην Ελλάδα με γεννητικό υλικό του εν λόγω δότη έχουν γεννηθεί 18 παιδιά (υπάρχουν οικογένειες με περισσότερα του ενός τέκνα).

Σημειώνεται ότι ο δότης είχε υποβληθεί στους απαραίτητους ελέγχους σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας προέλευσης, στους οποίους δεν προβλέπεται ο έλεγχος για τις συγκεκριμένες σπάνιες κληρονομικές μεταλλάξεις στο εν λόγω γονίδιο».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το τοπίο στη δημόσια υγεία έρχονται να αλλάξουν οι Εθνικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Κλινικής Πρακτικής για τη Διαχείριση της Παχυσαρκίας, θέτοντας ένα ενιαίο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και σύγχρονο πλαίσιο για την πρόληψη, αξιολόγηση και θεραπευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, μιας χρόνιας και υποτροπιάζουσας νόσου.

Το έργο υλοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Συμμαχίας για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας (Action4Obesity), ένα διεπιστημονικό δίκτυο 35 επιστημονικών, ιατρικών εταιρειών και άλλων φορέων και οργανισμών. Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες είναι αποτέλεσμα συνεργασίας 50 διακεκριμένων επιστημόνων, 20 διαφορετικών ειδικοτήτων και διάρκειας 20 μηνών.

Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες Κλινικής Πρακτικής για τη Διαχείριση της Παχυσαρκίας Ενηλίκων στην Ελλάδα, που παρουσιάστηκαν σε ειδική εκδήλωση, βασίστηκαν στις καναδικές Κατευθυντήριες Οδηγίες οι οποίες αποτελούν το πληρέστερο και πιο επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο για την κατανόηση και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας διεθνώς και έχουν αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη ανάλογων οδηγιών και για την Ιρλανδία, Ολλανδία, Χιλή, Μεξικό και Νότια Αφρική.

Οι εκπρόσωποι της Συμμαχίας και της συγγραφικής ομάδας, Νικόλαος Τεντολούρης, καθηγητής Παθολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, Δημοσθένης Παναγιωτάκος, καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας της Διατροφής, Τμήμα Διαιτολογίας και Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και Ευαγγελία Χαρμανδάρη, καθηγήτρια Παιδιατρικής – Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, μίλησαν για την αξία των οδηγιών για την υγεία, την κοινωνία και την οικονομία, τους λόγους που οδήγησαν στο εγχείρημα, τη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε, τη διαδρομή των 20 μηνών της προετοιμασίας του έργου και τα επόμενα βήματα.

«Έργο ορόσημο» αποκάλεσε τις κατευθυντήριες οδηγίες η γενική γραμματέας Δημόσιας Υγείας Χριστίνα Μαρία Κράββαρη, που χαιρέτισε την εκδήλωση. Όπως δήλωσε, «…ένα έργο ορόσημο, αποτέλεσμα διεπιστημονικής συνεργασίας, που ξεπερνά το απλό επιστημονικό πόνημα και έχει μεγάλη σημασία για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στη χώρα μας». Αναφέρθηκε επίσης στην «Εθνική Δράση για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας» του υπουργείου Υγείας, που αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα με στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας μέσω της προώθησης και υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών συνηθειών και σωματικής άσκησης και για το οποίο πρόσφατα βραβεύτηκε η χώρα μας.

Κατά την εκδήλωση έγινε επίσης, αναφορά στο επικείμενο πρόγραμμα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας σε ενήλικες 30-70 ετών, στο πλαίσιο της δράσης «Πρόληψη και Αντιμετώπιση Καρδιαγγειακών Νοσημάτων». Το πρόγραμμα προβλέπει υποχρεωτική διατροφική-διαιτολογική υποστήριξη και δωρεάν χορήγηση φαρμάκων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Ο πρόεδρος του ΚΕΣΥ, καθηγητής Δημήτριος Μπούμπας, εξήρε την αξία του εγχειρήματος, αναφέρθηκε στον ρόλο του Κεντρικού Συμβούλιου Υγείας (ΚΕΣΥ) και υπογράμμισε ότι η εκπαίδευση της ιατρικής κοινότητας όλης της χώρας αποτελεί την πρώτη μάχη που πρέπει να δοθεί στον πόλεμο κατά της παχυσαρκίας.

Οι ομιλητές αναφέρθηκαν στο μέγεθος του προβλήματος με αριθμούς:

Το 42% του πληθυσμού παγκοσμίως έχει υπερβάλλον σωματικό βάρος και το ποσοστό αναμένεται να φθάσει στο 51% το 2035. Στην Ελλάδα, σχεδόν 70% του πληθυσμού έχει υπερβάλλον βάρος (υπέρβαρο 37,5% και με παχυσαρκία 32,1%). Ο επιπολασμός υπερβαρότητας και παχυσαρκίας στην προσχολική ηλικία είναι 21% και στη σχολική και εφηβική ηλικία 41%, υψηλότερος όλων των ευρωπαϊκών χωρών. Τονίστηκε ότι η πρόληψη και η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας κατά την παιδική και εφηβική ηλικία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή και την ελάττωση του συνολικού κόστους της νόσου.

Το κόστος για το σύστημα υγείας, εν γένει, προέρχεται από τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων, τα φάρμακα, τις χειρουργικές επεμβάσεις, τις συχνές επανεισαγωγές, αλλά και τις αναπηρίες, την απώλεια παραγωγικότητας, την αυξημένη και πρόωρη θνησιμότητα. Η συνολική οικονομική επιβάρυνση εξαιτίας της παχυσαρκίας στην Ελλάδα το 2024 εκτιμάται στα 4,92 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί σε 2,07% του ΑΕΠ της χώρας. Από αυτά, τα 2,593 δισ. ευρώ είναι άμεσα ιατρικά κόστη και τα 2,327 δισ. ευρώ είναι έμμεσα κόστη (πχ απώλεια παραγωγικότητας, αυξημένη και πρόωρη θνησιμότητα).

Όλοι οι ομιλητές τόνισαν ότι οι κατευθυντήριες οδηγίες για την παχυσαρκία αποτελούν ένα κρίσιμο βήμα για τη δημόσια υγεία. Δεν είναι απλώς ένα κείμενο συστάσεων· αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα υγείας, οι επαγγελματίες, οι ασθενείς και η κοινωνία συνολικά αντιμετωπίζουν την παχυσαρκία. Ο πολυεπιστημονικός χαρακτήρας των οδηγιών είναι καθοριστικός, καθώς διασφαλίζει καλύτερα και πιο σταθερά αποτελέσματα, μειώνει το κόστος και τις επιπλοκές, βελτιώνει την ποιότητα ζωής και προωθεί μια ολιστική, ανθρώπινη και μη στιγματίζουσα φροντίδα.

Η εισαγωγή Εθνικών Κατευθυντήριων Οδηγιών για την Παχυσαρκία μετατρέπει τη μέχρι σήμερα αποσπασματική προσέγγιση σε ένα οργανωμένο σύστημα φροντίδας, το οποίο προσφέρει πιο αποτελεσματικές και τεκμηριωμένες θεραπείες, αποζημιούμενες και προσβάσιμες, μειώνει το στίγμα και οδηγεί τελικά σε καλύτερη πρόληψη για τον πληθυσμό. Εναρμονίζουν την κλινική πρακτική σε όλη τη χώρα και προωθούν μια ολιστική, πολυεπιστημονική προσέγγιση. Στόχος είναι να προσφέρεται εξατομικευμένη και στοχευμένη θεραπεία, με αξιοποίηση όλου του φάσματος των διαθέσιμων παρεμβάσεων: διατροφικές οδηγίες, άσκηση, φαρμακοθεραπεία, μεταβολική και βαριατρική χειρουργική, ψυχολογική υποστήριξη, συμπεριφορική θεραπεία και αλλαγή τρόπου ζωής.

Στη συζήτηση που ακολούθησε τις εισηγήσεις, παρουσιάστηκαν τα επόμενα βήματα και οι προτεραιότητες για το άμεσο μέλλον. Μεταξύ αυτών, η συστηματική εκπαίδευση των ιατρών της πρωτοβάθμιας φροντίδας, η επένδυση στην ενημέρωση του κοινού και στην ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας, η ανάπτυξη καλά εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και η θεσμοθέτηση Εξωτερικών Ιατρείων και Κέντρων Παχυσαρκίας στα νοσοκομεία, στο πλαίσιο της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας περίθαλψης που επιπλέον θα παρέχουν και εκπαίδευση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο πρόωρος τοκετός παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Κάθε χρόνο, ένα στα δέκα νεογνά -περίπου 13,4 εκατομμύρια παιδιά- γεννιέται πριν από τις 37 εβδομάδες κύησης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η προωρότητα αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου παιδιών κάτω των πέντε ετών και συνδέεται συχνά με μακροχρόνιες επιπλοκές υγείας.

Στην Ελλάδα, το πρόβλημα αποτυπώνεται ακόμη πιο έντονα: το ποσοστό προωρότητας φτάνει το 12,3% των γεννήσεων. Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024, από τις 68.467 γεννήσεις στη χώρα, περίπου 8.400 νεογνά ήρθαν στον κόσμο πρόωρα, με τις οικογένειές τους να βιώνουν μια δύσκολη και συχνά αβέβαιη πραγματικότητα μέσα στις Μονάδες Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ). Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω δεδομένα καταγράφονται σε ένα γενικότερο δημογραφικό πλαίσιο υπογεννητικότητας στη χώρα μας, όπου τα τελευταία χρόνια παρατηρείται συνεχής μείωση του αριθμού των γεννήσεων ανά έτος. Παράλληλα, καταγράφεται αυξητική τάση στους πρόωρους τοκετούς, γεγονός που εντείνει τις ανάγκες για εξειδικευμένη νεογνολογική φροντίδα και προληπτικές παρεμβάσεις.

Τα παραπάνω επισημαίνει η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία, η οποία, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας, διοργανώνει στις 27 Νοεμβρίου (ώρα 18:00) στο ΚΕ.Δ.Ε.Α. υβριδική ημερίδα με τίτλο «Από το πρόωρο νεογνό για το πρόωρο». Στην ημερίδα θα συμμετέχουν επαγγελματίες υγείας από ΜΕΝΝ όλης της χώρας, καθώς και γονείς και παιδιά που γεννήθηκαν πρόωρα. Το φετινό παγκόσμιο μήνυμα, «Ας δώσουμε στα πρόωρα μωρά ένα δυναμικό ξεκίνημα για ένα φωτεινότερο μέλλον», υπογραμμίζει την ανάγκη για ένα πιο υποστηρικτικό περιβάλλον για τα πρόωρα νεογνά και τις οικογένειές τους.

Μείζον θέμα η έλλειψη οργανωμένων περιγεννητικών κέντρων

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πρόεδρος της Ελληνικής Νεογνολογικής Εταιρείας, καθηγητής Παιδιατρικής-Νεογνολογίας ΑΠΘ Γιώργος Μητσιάκος, τονίζει ότι η Ελλάδα, παρά την πρόοδο στη νεογνολογία, εξακολουθεί να υστερεί σε κρίσιμες υποδομές.
«Η χώρα μας συνεχώς βαίνει σε όλο και χειρότερες μέρες όσον αφορά την υπογεννητικότητα. Πέρσι είχαμε περίπου 68.460 γεννήσεις, από τις οποίες οι 8.500 ήταν πρόωρες – δηλαδή ποσοστό 12,3%. Το ποσοστό αυτό ξεπερνά τον παγκόσμιο μέσο όρο του 10% που δίνει ο ΠΟΥ», σημειώνει.

Ο κ. Μητσιάκος επισημαίνει πως, παρότι η περιγεννητική φροντίδα στη χώρα έχει σημειώσει «μεγάλα άλματα», παραμένουν σοβαρές ελλείψεις:
«Η έλλειψη οργανωμένων περιγεννητικών κέντρων, τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα όσο και στην επαρχία, είναι ένα από τα μείζονα ζητήματα. Η Πολιτεία πρέπει να το λάβει σοβαρά υπ’ όψιν και να το λύσει, για να μπορέσει να δώσει τη μέγιστη δυνατή φροντίδα τόσο στην έγκυο όσο και στο πρόωρο νεογνό, που ξεκινάει τη ζωή του με πολύ άσχημες συνθήκες».

Υπογραμμίζει, επίσης, ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αντιμετωπίζεται η προωρότητα αλλά και να μειωθεί:
«Θα πρέπει να θέσουμε ως στόχο τη μείωση της προωρότητας στη χώρα, η οποία ξεπερνά τον μέσο όρο που δίνει ο ΠΟΥ. Η προωρότητα δεν προκύπτει από έναν μόνο παράγοντα – πολλοί συμβάλλουν. Άρα, ο καθένας πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες του. Κατά τη δική μας εκτίμηση, ευθύνη της Πολιτείας είναι η καθολική, δωρεάν πρόσβαση όλων των γυναικών σε οργανωμένα περιγεννητικά κέντρα, έτσι ώστε κάθε πρόβλημα που έχουν κατά την εγκυμοσύνη να το προλαμβάνουν πριν την εμφάνισή του και, σε περίπτωση που εμφανιστεί, να αντιμετωπίζεται έγκαιρα».

Φροντίδα με επίκεντρο την οικογένεια

Το μοντέλο FCC (Family-Centered Care) αποτελεί σήμερα βασικό εργαλείο για τη στήριξη των πρόωρων και άρρωστων νεογνών. Στις ΜΕΝΝ, η φιλοσοφία αυτή: αναγνωρίζει τους γονείς ως σημαντικότατους συνεργάτες στη φροντίδα, ενισχύει τον μητρικό θηλασμό και την ομαλή ανάπτυξη, μειώνει τον κίνδυνο λοιμώξεων και τη διάρκεια νοσηλείας, προωθεί την ψυχοσωματική σχέση γονέα-νεογνού.

Η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία, δίνοντας ένα μήνυμα ευαισθητοποίησης, σημειώνει: «Οι επαγγελματίες υγείας των ΜΕΝΝ καθημερινά στηρίζουν τα νεογνά και τις οικογένειές τους, με σύμμαχο την επιστημονική γνώση, τη συνεχή εκπαίδευση και την ανθρωπιά. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, είναι ζωτικής σημασίας να ενώσουμε τις δυνάμεις μας – Πολιτεία, υγειονομική κοινότητα και κοινωνία στο σύνολό της – για να προσφέρουμε στα πρόωρα μωρά ένα δυναμικό ξεκίνημα και ένα πραγματικά φωτεινότερο μέλλον».

Αγγέλα Φωτοπούλου

ΑΠΕ-ΜΠΕ