Εννιά μελέτες και κλινικές δοκιμές που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων υγείας, από τις καρδιακές παθήσεις και τον καρκίνο έως την άνοια και τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, ξεχώρισε το επιστημονικό περιοδικό JAMA για το 2025.

Οι ιατρικές έρευνες που επιλέχθηκαν δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό από τον Οκτώβριο του 2024 ως τον Σεπτέμβριο του 2025.

Η καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης (HFpEF) έχει γίνει ο πιο συνηθισμένος τύπος καρδιακής ανεπάρκειας, εν μέρει λόγω της παγκόσμιας αύξησης της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2. Μια έρευνα που μελετά τον ρόλο των αγωνιστών GLP-1 στη μείωση του κινδύνου της ασθένειας προσφέρει πλέον ελπίδα και ένα νέο κλινικό μονοπάτι. Στην ανάλυσή τους, που βασίστηκε σε αρκετές μελέτες κοόρτης με δεδομένα για 58.000 άτομα από συστήματα υγειονομικής περίθαλψης στις ΗΠΑ, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ασθενείς με HFpEF που σχετίζεται με την παχυσαρκία και με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, οι οποίοι είχαν ξεκινήσει θεραπεία με τα φάρμακα GLP-1 σεμαγλουτίδη ή τιρζεπατίδη, παρουσίασαν πάνω από 40% χαμηλότερο κίνδυνο νοσηλείας λόγω καρδιακής ανεπάρκειας ή θνησιμότητας από οποιαδήποτε αιτία σε σύγκριση με όσους έλαβαν σιταγλιπτίνη, ένα φάρμακο που μειώνει τη γλυκόζη και χρησιμοποιήθηκε ως συγκριτικό εικονικό φάρμακο.

Περίπου ένα στα 300 βρέφη που γεννιούνται στις ΗΠΑ διαγιγνώσκεται με μια πάθηση υγείας που ανιχνεύεται με έναν τυπικό έλεγχο νεογνών. Η αλληλούχιση του γονιδιώματος μπορεί να εντοπίσει εκατοντάδες διαταραχές, ιδιαίτερα γενετικές παθήσεις που δεν διαθέτουν τους βιοδείκτες του αίματος για να εντοπιστούν σε τυπικές μεθόδους ελέγχου. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα μιας προοπτικής μελέτης καταδεικνύουν ότι μια στοχευμένη ανάλυση αλληλούχισης γονιδιώματος που αναζητά παραλλαγές σε ένα προκαθορισμένο σύνολο γονιδίων, είναι όχι μόνο εφικτή, αλλά μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα για την υγεία, επιτρέποντας την έγκαιρη ανίχνευση ενός ευρύτερου φάσματος θεραπεύσιμων παθήσεων και διαταραχών σε σχέση με τους τυπικούς ελέγχους. Πρόκειται για τη μελέτη GUARDIAN, μια από τις πρώτες μεγάλης κλίμακας έρευνες παρατήρησης που χρησιμοποίησαν την ανάλυση DNA ως μέθοδο. Τα ενδιάμεσα αποτελέσματα από τους πρώτους 4.000 ασθενείς έδειξαν ότι μπορεί να εντοπίσει παθήσεις σε νεογνά που διαφορετικά θα μπορούσαν να μην ανιχνευθούν κλινικά μέχρι την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Η έρευνα στοχεύει στη μελέτη 100.000 βρεφών τα επόμενα χρόνια.

—

Στη μάχη κατά της άνοιας

—

Ένα επιπλέον όφελος του εμβολίου για τον έρπητα ζωστήρα, η μείωση του κινδύνου άνοιας, αναδείχθηκε από μελέτη που αφορούσε περισσότερα από 100.000 άτομα στην Αυστραλία. Εντοπίστηκε ότι στα περίπου επτά χρόνια μετά την κυκλοφορία του εμβολίου για έρπητα ζωστήρα, η πιθανότητα νέας διάγνωσης άνοιας σε άτομα που ήταν επιλέξιμα για το εμβόλιο αυτό ήταν σχεδόν δύο ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από ό,τι στα άτομα που δεν ήταν επιλέξιμα.

Τα οφέλη των παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής των ηλικιωμένων, όπως η άσκηση και οι κοινωνικές επαφές, για τη μείωση του κινδύνου άνοιας έχουν τεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος δύο κλινικών δοκιμών, της FINGER στη Φινλανδία και της POINTER στις ΗΠΑ. Η πιο πρόσφατη δοκιμή POINTER που είχε περίπου 2.100 συμμετέχοντες αφορούσε στην αύξηση της σωματικής και γνωστικής δραστηριότητας, της κοινωνικής εμπλοκής και της παρακολούθησης της καρδιαγγειακής τους υγείας και της υιοθέτησης μιας πιο υγιεινής διατροφής διαπιστώνοντας επιπλέον ότι το όφελος ήταν μεγαλύτερο μέσα από τη δομημένη παρέμβαση.

Ένα καλύτερο εμβόλιο για τον ιό της Ηπατίτιδας Β για άτομα με HIV που ενδέχεται να μην εμφανίσουν επαρκή ανοσολογική απόκριση στο συμβατικό εμβόλιο προέκυψε από τη δοκιμή Bee-HIVe, η οποία περιλάμβανε σχεδόν 600 ενήλικες με HIV σε 41 τοποθεσίες σε δέκα χώρες, που δεν ανταποκρίθηκαν σε προηγούμενο εμβολιασμό για την ηπατίτιδα Β και λάμβαναν αντιρετροϊκή θεραπεία.

Η επόμενη έρευνα που επέλεξε το περιοδικό JAMA δεν είναι μια ιστορία επιτυχίας. Μια ομάδα ερευνητών έθεσε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της τις μελέτες που αξιολογούν την απόδοση των εφαρμογών μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM) σε κλινικά περιβάλλοντα υγειονομικής περίθαλψης. Εξέτασε περισσότερες από 500 μελέτες που δημοσιεύθηκαν μεταξύ του 2022 και των αρχών του 2024 και διαπίστωσε ότι ενώ τέτοιου είδους μελέτες για την αξιολόγηση των εφαρμογών LLM έχουν εκτοξευθεί, ωστόσο είναι «κατακερματισμένες και ανεπαρκείς» με μόνο το 5% να χρησιμοποιεί πραγματικά δεδομένα ασθενών για την αξιολόγηση των εφαρμογών. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι μελέτες αξιολόγησης των μοντέλων ενδέχεται να μην εστιάζουν στις πιο χρήσιμες εφαρμογές υγειονομικής περίθαλψης. Για παράδειγμα, υπάρχει μικρότερη εστίαση στη δοκιμή της απόδοσης των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης σε διοικητικές εργασίες, όπως η συγγραφή συνταγών και παραπομπών και η λήψη κλινικών σημειώσεων, εργασίες που όμως συμβάλουν στην επαγγελματική εξουθένωση των γιατρών.

—

Καρκίνος, υπέρταση και εγκεφαλική βλάβη

—

Οι ασθενείς με οξεία εγκεφαλική βλάβη συχνά έχουν αναιμία, η οποία σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα. Αν και οι μεταγγίσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορεί να μετριάσουν αυτό το πρόβλημα, έχουν επίσης συσχετιστεί με επιπλοκές, όπως δευτερογενή λοίμωξη και βλάβη στους πνεύμονες. Τα ευρήματα από την τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή TRAIN υποστηρίζουν ότι μια πιο φιλελεύθερη στρατηγική μετάγγισης αίματος, όπου η μετάγγιση ξεκινά με επίπεδο αιμοσφαιρίνης 9 g/dL έναντι 7 g/dL, έχει καλύτερα νευρολογικά αποτελέσματα σε ασθενείς με οξεία εγκεφαλική βλάβη.

Το πορογενές καρκίνωμα in situ είναι μια μορφή καρκίνου του μαστού που δεν είναι απαραίτητο να εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνο. Ωστόσο, η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση που μπορεί να συνδυαστεί με ακτινοβολία ή ενδοκρινική θεραπεία. Η δοκιμή COMET περιλάμβανε σχεδόν 1.000 γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω με νεοδιαγνωσμένο πορογενές καρκίνωμα in situ, θετικό σε ορμονικούς υποδοχείς και αρνητικό και υποδοχείς ERBB2. Τα αποτελέσματα της δοκιμής υποδηλώνουν ότι η ενεργή παρακολούθηση των ασθενών, με τακτικές κλινικές εξετάσεις και απεικόνιση και χειρουργική επέμβαση μόνο ανάλογα με τις ανάγκες, θα μπορούσε να είναι μια επιλογή για ορισμένες γυναίκες με αυτό τον τύπο καρκίνου, προκειμένου να αποφύγουν πιο εκτεταμένες χειρουργικές και ιατρικές θεραπείες.

Τέλος, για τα εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο των οποίων η αρτηριακή πίεση παραμένει επικίνδυνα υψηλή παρά τη χρήση πολλαπλών φαρμάκων, τα αποτελέσματα μιας τυχαιοποιημένης κλινικής δοκιμής φάσης 3 με τη συμμετοχή περισσότερων από 1.000 ενηλίκων με ανεξέλεγκτη υπέρταση, θα μπορούσαν να προσφέρουν μια νέα θεραπευτική επιλογή. Η λορουνδροστάτη (lorundrostat) είναι ένα καινοτόμο φάρμακο που αποδείχθηκε ότι μειώνει σημαντικά την αρτηριακή πίεση όταν προστίθεται σε υπάρχοντα φαρμακευτικά σχήματα.

Μαρία Κουζινοπούλου

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το περιοδικό Time ανακήρυξε σήμερα “Πρόσωπο της χρονιάς” οκτώ πρωτεργάτες της τεχνητής νοημοσύνης για την ικανότητά τους να εισαγάγουν την εποχή των σκεπτόμενων μηχανών μέσω μιας μετασχηματιστικής τεχνολογίας.

“Το Πρόσωπο της χρονιάς είναι ένας ισχυρός τρόπος να εστιαστεί η προσοχή του κόσμου στους ανθρώπους που διαμορφώνουν τη ζωή μας. Και φέτος, κανείς δεν είχε μεγαλύτερη επίδραση από τους ανθρώπους που φαντάστηκαν, σχεδίασαν και κατασκεύασαν την ΤΝ”, γράφει ο διευθυντής του Time Σαμ Τζέικομπς σε επιστολή προς τους αναγνώστες.

Ο Τζέικομπς αναφέρθηκε σε αυτούς ως “η ανθρωπότητα που συνεπαίρνει και αγωνιά” και “μεταμορφώνει το παρόν και υπερβαίνει το δυνατό”.

Οι οκτώ προσωπικότητες που συναποτελούν το “Πρόσωπο της χρονιάς” για το Time το 2025 είναι οι επικεφαλής του Meta Μαρκ Ζούκεμπεργκ, του AMD Λίζα Σου, του xAI Ίλον Μασκ, της Nvidia Τζεν-σουν Χουάνγκ, της OpenAI Σαμ Άλτμαν, της διεύθυνσης ΤΝ της Google, της DeepMind, Ντένις Χασάμπις, της Anthropic Ντάριο Αμόντεϊ και τέλος της ειδικής του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ Φέι-Φέι Λι, της επονομαζόμενης νονάς της ΤΝ.

Το τεύχος με το “Πρόσωπο της χρονιάς” για το 2025 περιλαμβάνει ένα κύριο θέμα που διερευνά το πώς η ΤΝ άλλαξε τον κόσμο μέσα στη χρονιά με καινούριους και “μερικές φορές τρομακτικούς τρόπους”. Περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Nvidia Τζεν-σουν Χουάνγκ, τα μικροτσίπ της οποίας τροφοδοτούν την έκρηξη της ΤΝ, και επενδυτές της ΤΝ όπως ο διευθύνων σύμβουλος της SoftBank Μασαγιόσι Σον.

Διερευνά ενοχλητικές πλευρές της ΤΝ όπως η αυτοκτονία ενός 16χρονου από την Καλιφόρνια για την οποία οι γονείς του μήνυσαν την OpenAI που κατασκεύασε το ChatGPT, επιρρίπτοντας την ευθύνη στην εταιρία για τον θάνατο του γιου τους λόγω συνομιλιών που είχε με το διαλογικό ρομπότ.

Το Time είναι ένα από τα πολλά ΜΜΕ που συμπράττουν με εταιρίες ΤΝ για αδειοδότηση περιεχομένου και αναπτύσσουν νέα εργαλεία. Τον Ιούνιο του 2024 υπέγραψε πολυετή συμφωνία περιεχομένου με την OpenAI που έδωσε στην κατασκευάστρια του ChatGPT πρόσβαση σε περιεχόμενο των αρχειοθετημένων ειδήσεών του. Σε απάντηση σε ερωτήματα χρηστών, το διαλογικό ρομπότ επικαλείται και συνδέει με την πηγή στο Time.com.

To Time ονόμασε τον τότε νεοεκλεγέντα πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ “Πρόσωπο της χρονιάς” για το 2024, όπως είχε κάνει και το 2016. Άλλοι που έχουν ανακηρυχθεί “Πρόσωπα της χρονιάς” είναι η σταρ της ποπ Τέιλορ Σουίφτ, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla Ίλον Μασκ.

ΒΧ

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε μια τελετή με ιδιαίτερη επισημότητα, το Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών απένειμε στον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ελπιδοφόρο τον τίτλο του Επίτιμου Διδάκτορα, αναγνωρίζοντας το έργο και τη διεθνή παρουσία του.

Κατά την προσφωνήση του, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου τόνισε ότι η απόφαση ελήφθη ,ως αναγνώριση της συμβολής του Αρχιεπισκόπου στην προώθηση των αξιών της παιδείας, της κοινωνικής συνοχής και του διαθρησκειακού  διαλόγου. Παράλληλα, έγινε αναφορά στον ενεργό ρόλο του στην ενίσχυση της Ομογένειας στις ΗΠΑ και σε πρωτοβουλίες με παγκόσμιο αντίκτυπο.

Ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος, στην αντιφώνησή του, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς το πανεπιστήμιο, επισημαίνοντας ότι η τιμή αυτή αντικατοπτρίζει τις προσπάθειες ολόκληρης της ελληνικής κοινότητας στην Αμερική. Μίλησε επίσης για τη σημασία της εκπαίδευσης και της τεχνολογικής καινοτομίας, τονίζοντας ότι «η γνώση αποτελεί κινητήρια δύναμη για την πρόοδο και τον διάλογο.

Στο πλαίσιο της τελετής παρουσιάστηκε συνοπτικά το ποιμαντικό, κοινωνικό και ακαδημαϊκό έργο του Αρχιεπισκόπου, με αναφορές στις παρεμβάσεις του σε θέματα θρησκευτικής ελευθερίας, όπως και στη συμβολή του στην ολοκλήρωση του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου στο Σημείο Μηδέν της Νέας Υόρκης.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την επίδοση του τιμητικού διπλώματος και θερμό χειροκρότημα από το ακροατήριο, στο οποίο παρευρέθηκαν εκπρόσωποι της πανεπιστημιακής κοινότητας, τοπικοί φορείς και φοιτητές.

Με την αναγόρευση αυτή, το Πανεπιστήμιο Πατρών προσθέτει στο δυναμικό των επιτίμων διδακτόρων του μια ακόμη προσωπικότητα με διεθνές κύρος, ενισχύοντας το αποτύπωμά του στον ακαδημαϊκό και κοινωνικό χώρο.

Καμπέρης Βασίλης