«Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται 7-9 ώρες ύπνου τη νύχτα. Η ποιότητα είναι απαραίτητη, αλλά δεν υποκαθιστά τη διάρκεια. Σημαντικό είναι επίσης να κοιμόμαστε και να ξυπνάμε σε σχετικά σταθερές ώρες», τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γιώργος Κ. Σακκάς, καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Το μήνυμά του είναι ότι ο ύπνος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ο χρόνος που περισσεύει, αφού ολοκληρωθούν όλες οι άλλες υποχρεώσεις. Αποτελεί βασική προϋπόθεση για να ανταποκρινόμαστε σε αυτές, με καθαρή σκέψη, επαρκή ενέργεια και ασφάλεια.

Δεν αρκεί να μετράμε τις ώρες

Ο ύπνος δεν είναι μια περίοδος κατά την οποία ο οργανισμός απλώς «κλείνει». Στη διάρκειά του, σημειώνει, υποστηρίζονται η μάθηση και η μνήμη, η ρύθμιση των συναισθημάτων, η ανοσολογική λειτουργία και ο μεταβολισμός. Η συστηματική στέρησή του επηρεάζει την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και τη λήψη αποφάσεων, ενώ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών, καρδιαγγειακών και ψυχικών προβλημάτων.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι λίγες δύσκολες νύχτες οδηγούν αναπόφευκτα σε ασθένεια. Μας ενδιαφέρει το επαναλαμβανόμενο μοτίβο, το πώς λειτουργεί ο άνθρωπος μέσα στην ημέρα και αν υπάρχει κάποια διαταραχή που χρειάζεται αντιμετώπιση. Στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε άγχος γύρω από τον ύπνο, αλλά να του δώσουμε τη θέση που του αξίζει», διευκρινίζει.

Η σύγχρονη προσέγγιση, τονίζει επίσης, εξετάζει περισσότερα από έναν αριθμό ωρών. Σε επιστημονική δήλωσή της το 2025, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία ανέδειξε, πέρα από τη διάρκεια, τη συνέχεια, τον χρονισμό και τη σταθερότητα του ύπνου, την ικανοποίηση από αυτόν και την εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Δεν υπάρχει, επομένως, ένας και μοναδικός δείκτης που να περιγράφει πλήρως τον υγιή ύπνο.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να επιδιώκουμε αρκετές ώρες μόνο περιστασιακά. Χρειάζεται να εξασφαλίζουμε τακτικά επαρκή χρόνο για ύπνο και να περιορίζουμε, όσο είναι εφικτό, τις μεγάλες μετατοπίσεις του ωραρίου ανάμεσα στις εργάσιμες ημέρες και το Σαββατοκύριακο.

Αϋπνία και υπνική άπνοια: διαφορετικά προβλήματα, όχι απλές «κακές συνήθειες»

Η αϋπνία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν εξηγείται απλώς ως αποτέλεσμα ψυχολογικών προβλημάτων. Μπορεί να περιλαμβάνει δυσκολία στην έναρξη ή στη διατήρηση του ύπνου, καθώς και πολύ πρωινή αφύπνιση, παρά την επαρκή ευκαιρία για ύπνο, με επιπτώσεις στην καθημερινή λειτουργικότητα. Στην εμφάνιση και τη διατήρησή της αλληλεπιδρούν βιολογικοί, ψυχολογικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες.

Για τη χρόνια αϋπνία, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν, τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ως θεραπεία πρώτης επιλογής τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία. Πρόκειται για οργανωμένη θεραπευτική παρέμβαση, όχι απλώς για συμβουλές χαλάρωσης. Μπορεί να προσφέρεται διά ζώσης ή μέσω κατάλληλα τεκμηριωμένων ψηφιακών προγραμμάτων. Οι καλές συνήθειες ύπνου είναι χρήσιμες, αλλά συνήθως δεν αρκούν ως μοναδική αντιμετώπιση της χρόνιας διαταραχής.

Η αποφρακτική υπνική άπνοια, από την άλλη πλευρά, σημειώνει, χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη στένωση ή απόφραξη του ανώτερου αεραγωγού κατά τον ύπνο. Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, αλλά η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους χωρίς παχυσαρκία. Το έντονο ροχαλητό, οι παύσεις της αναπνοής που παρατηρεί κάποιος άλλος, οι αφυπνίσεις με αίσθημα πνιγμού και η έντονη ημερήσια υπνηλία χρειάζονται αξιολόγηση.

«Δεν είναι σωστό να λέμε σε έναν άνθρωπο που υποφέρει «απλώς χαλάρωσε» ή «χάσε βάρος και θα περάσει». Πρέπει να εντοπίσουμε το πρόβλημα και να επιλέξουμε τη σωστή αντιμετώπιση. Οι διαταραχές ύπνου δεν είναι όλες ίδιες», τονίζει επίσης ο κ. Σακκάς.

Η άσκηση βοηθά χωρίς να αντικαθιστά τη θεραπεία

Πάντως σύμφωνα με τον ίδιο, η συστηματική σωματική άσκηση παραμένει σημαντικός σύμμαχος του ύπνου. Σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό European Journal of Applied Physiology, με τη συμμετοχή του κ. Σακκά, παρουσιάστηκαν τα δεδομένα για την αερόβια άσκηση, τη μυϊκή ενδυνάμωση και πρακτικές που συνδυάζουν κίνηση και χαλάρωση, όπως η γιόγκα, στην αντιμετώπιση επιλεγμένων διαταραχών ύπνου.

Νεότερη συστηματική ανασκόπηση και δικτυωτή μετα-ανάλυση 22 τυχαιοποιημένων μελετών, η οποία δημοσιεύθηκε διαδικτυακά το 2025 στο BMJ Evidence-Based Medicine, κατέγραψε ευνοϊκές επιδράσεις ορισμένων μορφών άσκησης σε συμπτώματα αϋπνίας και δείκτες ύπνου. Οι ερευνητές, ωστόσο, επισήμαναν μεθοδολογικούς περιορισμούς σε πολλές από τις μελέτες. Τα ευρήματα ενισχύουν τη χρησιμότητα της άσκησης, χωρίς να τεκμηριώνουν μία «μαγική» μορφή προπόνησης για όλους.

«Δεν χρειάζεται να εξαντληθούμε για να κοιμηθούμε. Χρειάζεται να κινούμαστε τακτικά, με τρόπο που να ταιριάζει στην υγεία, στις δυνατότητες και στην καθημερινότητά μας. Η άσκηση δεν είναι ένα υπνωτικό που παίρνουμε λίγο πριν από το κρεβάτι· είναι μια συνήθεια που χτίζουμε», σημειώνει.

Ειδικά στην αποφρακτική υπνική άπνοια, η άσκηση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και στη μείωση της βαρύτητας της διαταραχής. Δεν αντικαθιστά, όμως, τη θεραπεία με θετική πίεση αεραγωγών, όπως η συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης, όταν αυτή έχει συστηθεί. Ούτε αποτελεί λόγο διακοπής άλλης συνταγογραφημένης θεραπείας χωρίς επανεκτίμηση.

Πόση άσκηση και ποια ώρα της ημέρας;

Για τη γενική υγεία, ένας βασικός στόχος για τους ενήλικες είναι τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα ή 75 λεπτά έντονης δραστηριότητας, μαζί με μυϊκή ενδυνάμωση τουλάχιστον δύο ημέρες την εβδομάδα. Τριάντα λεπτά ζωηρού περπατήματος, πέντε ημέρες την εβδομάδα, είναι ένα πρακτικό παράδειγμα, σημειώνει ο ερευνητής. Ο χρόνος μπορεί να μοιράζεται και σε μικρότερα διαστήματα. Αυτή είναι μια γενική σύσταση υγείας, όχι συγκεκριμένη θεραπευτική «δόση» για την αϋπνία.

Για όσους είναι αδρανείς, το ξεκίνημα μπορεί να γίνει με λιγότερα λεπτά και σταδιακή αύξηση. Το ζητούμενο είναι μια βιώσιμη συνήθεια και όχι μια απότομη προσπάθεια που δύσκολα θα διατηρηθεί. Σε ανθρώπους με σημαντικά προβλήματα υγείας, το πρόγραμμα χρειάζεται κατάλληλη προσαρμογή.

Όσο για τη βραδινή άσκηση, δεν υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας που να ισχύει για όλους. Μεγάλη παρατηρησιακή μελέτη του 2025 συνέδεσε την απαιτητική άσκηση κοντά στην ώρα του ύπνου με δυσμενέστερους δείκτες ύπνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απογευματινή προπόνηση είναι επιβλαβής. Όποιος παρατηρεί ότι μια έντονη προπόνηση τον κρατά σε εγρήγορση, μπορεί να τη μεταφέρει νωρίτερα ή να επιλέξει ηπιότερη δραστηριότητα αργά το βράδυ.

Ο καλός ύπνος αρχίζει πριν πέσουμε στο κρεβάτι

Η καθημερινή φροντίδα του ύπνου, σύμφωνα με τον ίδιο, περιλαμβάνει σχετικά σταθερή ώρα αφύπνισης, χρόνο σε εξωτερικό χώρο και φυσικό φως μέσα στην ημέρα, καθώς και ένα ήσυχο, σκοτεινό και δροσερό υπνοδωμάτιο. Την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο βοηθά να περιορίζονται οι απαιτητικές δραστηριότητες και ο έντονος φωτισμός, συμπεριλαμβανομένου εκείνου των οθονών.

Η καφεΐνη αργά μέσα στην ημέρα μπορεί να δυσκολέψει τον ύπνο, καθώς η επίδρασή της διαρκεί αρκετές ώρες. Το αλκοόλ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως βοήθημα ύπνου. Οι συνήθειες αυτές έχουν σημασία, αλλά δεν υποκαθιστούν τη διερεύνηση όταν οι δυσκολίες επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Χρειάζεται επίσης μέτρο στην ερμηνεία των δεδομένων από «έξυπνα» ρολόγια και άλλες φορετές συσκευές. Μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες ενδείξεις για τις συνήθειες ύπνου, αλλά οι εκτιμήσεις τους για τα στάδια του ύπνου δεν είναι ισοδύναμες με μια πολυυπνογραφική καταγραφή. Ένα σκορ σε μια εφαρμογή δεν αρκεί για διάγνωση ούτε μπορεί να αποκλείσει μια διαταραχή.

«Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε κάθε πρωί μια τέλεια βαθμολογία ύπνου. Χρειάζεται να προσέχουμε το συνολικό μοτίβο, το πώς αισθανόμαστε και το αν μπορούμε να λειτουργήσουμε με ασφάλεια μέσα στην ημέρα», επισημαίνει ο καθηγητής.

Η υπνηλία στο τιμόνι δεν είναι κάτι που πρέπει να «αντέξουμε»

«Μία από τις πιο άμεσες συνέπειες του ανεπαρκούς ύπνου αφορά την οδική ασφάλεια. Η υπνηλία μειώνει την προσοχή και μπορεί να οδηγήσει σε στιγμιαία επεισόδια ύπνου. Η ακριβής συμμετοχή της στα τροχαία είναι δύσκολο να καταγραφεί και συχνά υποεκτιμάται. Το σαφές μήνυμα είναι ότι δεν συνεχίζουμε να οδηγούμε όταν νυστάζουμε, βασιζόμενοι μόνο στον καφέ: σταματάμε σε ασφαλές σημείο και αντιμετωπίζουμε την ανάγκη για ανάπαυση», αναφέρει ο καθηγητής.

Ο κ. Σακκάς υπογραμμίζει, τέλος, ότι ο ύπνος δεν είναι μόνο υπόθεση ατομικής πειθαρχίας. Οι βάρδιες, οι απαιτήσεις της εργασίας, ο θόρυβος και οι συνθήκες κατοικίας μπορούν να περιορίζουν τη δυνατότητα επαρκούς ξεκούρασης. Η προστασία του χρειάζεται επομένως και συνθήκες ζωής και εργασίας που την επιτρέπουν.

«Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια ούτε ανταμοιβή αφού τελειώσουμε τα πάντα. Είναι μέρος της φροντίδας της υγείας μας. Αξίζει να του δίνουμε χρόνο, να εντάξουμε την κίνηση στην ημέρα μας και να ζητάμε βοήθεια όταν κάτι δεν πάει καλά», καταλήγει.

Αποστόλης Ζώης

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ξεκίνησε σήμερα, Τρίτη 13 Οκτωβρίου, η σταδιακή αποστολή των πρώτων SMS με τα ηλεκτρονικά παραπεμπτικά για τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις καρκίνου του μαστού, στο πλαίσιο της συνέχισης του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ».

Διαβάστε επίσης: 

Επανεκκινεί από σήμερα το πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά» για δωρεάν μαστογραφίες

 13 Οκτωβρίου-Ημέρα Ενημέρωσης για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού

Το πρόγραμμα αποτελεί πλέον μόνιμη εθνική πολιτική υγείας και χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους, διασφαλίζοντας την καθολική και δωρεάν πρόσβαση όλων των δικαιούχων σε προληπτικούς ελέγχους για την έγκαιρη διάγνωση και την προστασία της υγείας. Οι δικαιούχοι, το είδος και η συχνότητα διενέργειας των εξετάσεων καθορίζεται με βάση τις ευρωπαϊκές κατευθηντήριες οδηγίες και τη σχετική γνωμοδότηση της Εθνικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας.

Για τον νέο κύκλο πρόληψης του καρκίνου του μαστού:

Δικαιούχοι: 2.385.935 γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες.

Με άυλη συνταγογράφηση: Οι γυναίκες που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση, λαμβάνουν το ηλεκτρονικό παραπεμπτικό μέσω SMS.

Χωρίς άυλη συνταγογράφηση: Όσες γυναίκες δεν έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση, μπορούν να ενημερωθούν και να προγραμματίσουν το ραντεβού τους δωρεάν μόνο με τον ΑΜΚΑ τους μέσω της πλατφόρμας proliptikes.gov.gr. Μπαίνοντας στην πλατφόρμα, βλέπουν τα συνεργαζόμενα κέντρα στην περιοχή τους και τα τηλέφωνα επικοινωνίας. Μπορούν να κλείσουν ραντεβού μόνο με τον ΑΜΚΑ τους και να κάνουν τις εξετάσεις τους.

Δωρεάν εξετάσεις: ψηφιακή μαστογραφία και, εφόσον προκύψει σχετική ένδειξη, υπερηχογράφημα μαστών.

Τα στοιχεία της συνολικής αποτίμησης του «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» μέχρι σήμερα:

* Περισσότεροι από 7 εκατομμύρια πολίτες έχουν πραγματοποιήσει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ».

* 500.301 πολίτες έχουν εντοπιστεί έγκαιρα με ευρήματα που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση ή ιατρική αντιμετώπιση.

* Στο πλαίσιο του πρώτου κύκλου του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» έκαναν ψηφιακή μαστογραφία 1.267.026 γυναίκες, ενώ 87.231 γυναίκες εντοπίστηκαν έγκαιρα με ευρήματα.

* Περισσότερες από 6.000 γυναίκες διαγνώστηκαν έγκαιρα με καρκίνο του μαστού σε αρχικό στάδιο, γεγονός που αυξάνει θεαματικά τα ποσοστά πλήρους ίασης.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε:

«Το πρόγραμμα “ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ” συνεχίζεται και αποτελεί πλέον μόνιμη εθνική πολιτική υγείας, με χρηματοδότηση εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους. Κάνουμε πράξη τη δέσμευσή μας να εξασφαλίσουμε σε κάθε δικαιούχο δωρεάν πρόσβαση στην πρόληψη, είτε είναι ασφαλισμένος είτε ανασφάλιστος. Με την αποστολή των πρώτων SMS ξεκινά ο νέος κύκλος προληπτικών εξετάσεων για τον καρκίνο του μαστού, που αφορά περισσότερες από 2,3 εκατομμύρια γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών. Τα αποτελέσματα του πρώτου κύκλου δείχνουν την αξία αυτής της προσπάθειας: περισσότερες από 6.000 γυναίκες διαγνώστηκαν έγκαιρα με καρκίνο του μαστού σε αρχικό στάδιο και απέκτησαν τη δυνατότητα να λάβουν εγκαίρως την κατάλληλη θεραπεία. Καλώ όλες τις δικαιούχους να αξιοποιήσουν αυτή τη δυνατότητα και να προγραμματίσουν τις δωρεάν εξετάσεις τους. Ακόμη και χωρίς άυλη συνταγογράφηση, μπορούν να κλείσουν ραντεβού μόνο με τον ΑΜΚΑ τους. Μην αναβάλλετε τον έλεγχο. Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές και η πρόληψη είναι η πιο σημαντική επένδυση στην υγεία μας».

Με την ευκαιρία της αποστολής των SMS, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη δήλωσε: «Πίσω από τους αριθμούς και τα SMS δεν βρίσκονται στατιστικές, αλλά άνθρωποι, γυναίκες, οι οικογένειές μας. Ξέρουμε πόσο αγωνιά μια γυναίκα, πόσο συχνά αναβάλλει τη φροντίδα του εαυτού της, γιατί προηγούνται πάντα οι άλλοι. Γι’ αυτό φροντίσαμε το “ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ” να γίνει μόνιμο, δωρεάν και εύκολο για όλες. Μην το αφήσετε για αύριο. Ένα απλό παραπεμπτικό στο τηλέφωνο μπορεί κυριολεκτικά να σώσει ζωές. Εμείς είμαστε εδώ για να μη νιώθει καμία γυναίκα μόνη της σε αυτή τη διαδρομή».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Εξετάσεις αίματος επιτρέπουν πλέον τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ με ακρίβεια 90%, ενώ η αντιμετώπιση συγκεκριμένων τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου μπορεί να περιορίσει κατά 45% τον αναμενόμενο αριθμό περιστατικών άνοιας έως το 2050. Παράλληλα, νέα φάρμακα που επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου έχουν εγκριθεί, αλλά η πρόσβαση των ασθενών σε αυτά παραμένει περιορισμένη λόγω του υψηλού κόστους τους.

Τα νεότερα δεδομένα στη νόσο Αλτσχάιμερ παρουσίασε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ομότιμη καθηγήτρια Νευρολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Μάγδα Τσολάκη, με αφορμή διάλεξη με θέμα «Νέες προσεγγίσεις στη διάγνωση, πρόληψη και αντιμετώπιση της άνοιας» που θα δώσει σήμερα στις 19:00 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης.

Διάγνωση με εξέταση αίματος

Στο πεδίο της διάγνωσης, η αξιοποίηση βιοδεικτών, όπως η φωσφορυλιωμένη tau-217 (p-tau217) και το β-αμυλοειδές 1-42 (Aβ42), επιτρέπει πλέον τον ταχύτερο και πιο στοχευμένο εντοπισμό της νόσου.

«Έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε εξετάσεις αίματος στο πλάσμα, στις οποίες, με δύο πρωτεΐνες, τη φωσφο-Τ 217 και το β-αμυλοειδές 1-42, που εξετάζουμε, μπορούμε να θέσουμε τη διάγνωση της νόσου Alzheimer σε ποσοστό 90%», εξήγησε η κ. Τσολάκη.

Όπως σημείωσε, ένα αρνητικό αποτέλεσμα αποκλείει το Αλτσχάιμερ και στρέφει την έρευνα προς άλλες μορφές άνοιας. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι εξετάσεις αίματος δεν υποκαθιστούν τη συνολική διαγνωστική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει κλινική εξέταση, νευροψυχολογική εκτίμηση, ειδικές εξετάσεις αίματος και μαγνητική τομογραφία. «Αφού τα δει όλα αυτά ο γιατρός, στη συνέχεια αποφασίζει την τελική διάγνωση και τη θεραπεία», ανέφερε.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών ζητά, μέσω ψηφίσματός της, τη δωρεάν διενέργεια των νέων διαγνωστικών εξετάσεων, το κόστος των οποίων ανέρχεται στα 485 ευρώ (220 ευρώ οι πρωτεΐνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, 230 ευρώ οι πρωτεΐνες στο αίμα και 35 ευρώ το προδιαθεσικό γονίδιο ε4 της Απολιποπρωτεΐνης Ε).

Mείωση του 45% των περιστατικών με την πρόληψη

Σε ό,τι αφορά την πρόληψη, η κ. Τσολάκη υπενθύμισε ότι μέχρι σήμερα η διεθνής κοινότητα εστίαζε σε 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου: τον σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση στη μέση ηλικία, την παχυσαρκία, την καθιστική ζωή, την υψηλή LDL χοληστερόλη, το κάπνισμα, την κατάθλιψη, το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, την κοινωνική απομόνωση, τις κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, την απώλεια ακοής, την απώλεια όρασης, την ατμοσφαιρική ρύπανση από διοξείδιο του θείου, μονοξείδιο του άνθρακα, όζον και μικροσωματίδια και την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

«Έχουμε δυνατότητα πρόληψης στο 45%. Δηλαδή, ο ρυθμός των ανοιών που περιμένουμε το 2050 μπορεί να είναι περίπου ο μισός, αν τελικά αντιμετωπίσουμε έγκαιρα αυτούς τους προδιαθεσικούς παράγοντες», τόνισε.

Τον κατάλογο αυτό, όπως ανέφερε η κ. Τσολάκη, διεύρυνε τον Ιούλιο του 2026 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας με πέντε νέους παράγοντες. Ο πρώτος αφορά τη φαρμακευτική αγωγή κατά την εμμηνόπαυση, με στόχο να αμβλυνθεί η απότομη πτώση των οιστρογόνων, στην οποία αποδίδεται η συχνότερη εμφάνιση άνοιας στις γυναίκες.

Στους νέους παράγοντες περιλαμβάνονται επίσης η άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, με θρομβόλυση ή θρομβεκτομή, ώστε να αποτραπεί η αγγειακή άνοια, η διόρθωση του ύπνου στις έξι έως οκτώ ώρες το εικοσιτετράωρο, η θεραπεία του AIDS και η ισορροπημένη διατροφή.

Για το AIDS, η κ. Τσολάκη ανέφερε ότι «όταν θεραπεύσουμε το AIDS, οι άνθρωποι δεν παθαίνουν άνοια στην πορεία».

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τη χορήγηση αντιπηκτικών για την πρόληψη των εγκεφαλικών, ξεκαθάρισε ότι η χορήγησή τους αφορά όσους έχουν νόσημα που αυξάνει την πηκτικότητα του αίματος ή έχουν υποστεί εγκεφαλικό ή έμφραγμα. «Δεν συστήνεται να παίρνουν αντιπηκτικά οι άνθρωποι όταν είναι υγιείς και δεν έχουν κανένα πρόβλημα», σημείωσε.

Νέα φάρμακα, αλλά χωρίς κρατική κάλυψη

Στο θεραπευτικό σκέλος, η κ. Τσολάκη αναφέρθηκε στα μονοκλωνικά αντισώματα λεκανεμάμπη και ντονανεμάμπη, τα οποία έχουν λάβει έγκριση από τον FDA και τον EMA. Οι θεραπείες απευθύνονται σε ασθενείς με ήπια νοητική διαταραχή ή ήπια άνοια, με καλύτερα αποτελέσματα στην πρώτη περίπτωση, και δεν αναστρέφουν τη νόσο, αλλά επιβραδύνουν την εξέλιξή της.

Η πρόσβαση των ασθενών, ωστόσο, παραμένει ουσιαστικά ανέφικτη, καθώς, σύμφωνα με την κ. Τσολάκη, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει αναλάβει ακόμη το κόστος, το οποίο ανέρχεται σε περίπου 50.000 ευρώ για 18 μήνες. Ωστόσο, έχουν εγκριθεί και τα δύο φάρμακα ή ένα από αυτά σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Ταϊβάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Κίνα, το Χονγκ Κονγκ, το Ισραήλ και η Νότια Κορέα.

«Τα ευρωπαϊκά κράτη έκαναν πίσω, γιατί είναι ακριβά και χρειάζεται να γίνει ένας προϋπολογισμός των υπουργείων Υγείας για την επόμενη χρονιά», ανέφερε. Ένας άλλος λόγος που πολλά κράτη δεν έχουν εγκρίνει αυτά τα φάρμακα είναι ότι συνοδεύονται και από ανεπιθύμητες ενέργειες. Επομένως, κάθε ασθενής πρέπει να πληροί κάποια κλινικά και εργαστηριακά κριτήρια για να πάρει τα καινούργια φάρμακα.

Στην Αθήνα, σε δημόσια και ιδιωτικά κέντρα, έχουν ήδη ξεκινήσει θεραπεία 30 ασθενείς. «Εμείς εδώ στη Θεσσαλονίκη δεν έχουμε βάλει κανέναν ασθενή, διότι δεν έχουν τη δυνατότητα οι άνθρωποι να πληρώσουν τόσα χρήματα», πρόσθεσε.

Τα δύο σκευάσματα χορηγούνται ενδοφλεβίως σε νοσοκομείο, ενώ η λεκανεμάμπη έχει εγκριθεί πρόσφατα και σε υποδόρια μορφή, που μπορεί να χορηγείται στο σπίτι, χωρίς να έχει εγκριθεί στην Ελλάδα. Οι διαθέσιμες πληροφορίες καλύπτουν 18 μήνες, ενώ μελέτες επέκτασης έχουν φτάσει έως και τα τέσσερα χρόνια, εφόσον δεν εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών ζητά την κρατική κάλυψη των μονοκλωνικών αντισωμάτων για όσους πληρούν τα κριτήρια, ενώ στις προτεραιότητές της περιλαμβάνονται επίσης η κατάρτιση Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου για καινούργιες δομές για την άνοια και η περαιτέρω ανάπτυξη οργανωμένων μοντέλων προσωποκεντρικής φροντίδας μετά τη διάγνωση.

Η κ. Τσολάκη υπογράμμισε ότι η στήριξη των ασθενών δεν σταματά εκεί όπου τελειώνει η φαρμακευτική επιλογή, καθώς τόσο οι ασθενείς όσο και οι περιθάλποντες εκπαιδεύονται στα Κέντρα Ημέρας. «Δεν τους εγκαταλείπουμε επειδή δεν έχουμε πρόσβαση στα καινούργια φάρμακα», κατέληξε.

Αγγέλα Φωτοπούλου

ΑΠΕ-ΜΠΕ